Sunday, November 15, 2026

ಜನಪದರ ದೀಪಾವಳಿ

 

ಜನಪದರ ದೀಪಾವಳಿ

               ಜನಪದರು ಪ್ರಕೃತಿ ಆರಾಧಕರು. ಸೃಷ್ಠಿಯೊಳಗಿನ ಗಿಡಗಂಟೆ, ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡ, ಕಲ್ಲುಮಣ್ಣು ಸಕಲ ಚರಾಚರ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ದೇವರನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಜನಪದ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಯಾ ನಾಡಿನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಆಚಾರ-ವಿಚಾರ, ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ದೀಪ ಭಾರತೀಯರ ಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ್ದು. ಅದು ಸಾರ್ಥಕ ಬದುಕಿನ ಜೀವಂತಿಕೆಯ ಸಂಕೇತ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ದೀಪಾವಳಿ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಇಷ್ಟ. ದೀಪಾವಳಿ ಭಾರತೀಯರಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬ.

ಭರತಖಂಡದ ಎಲ್ಲ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ ದೀಪಾವಳಿ ಹಬ್ಬದ ಆಚರಣೆಯಿದೆ. ಸೀಗೆ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯಾದ ನಂತರ ಬರುವ ದೊಡ್ಡ ಹಬ್ಬವಿದು. ಜನಪದರ ಪಾಲಿಗೆ ಹಟ್ಟಿಯ ಪೂಜೆಯಿಂದ ಹಟ್ಟಿ ಹಬ್ಬವಾಗಿಯೂ, ದೀಪಗಳ ಬೆಳಗುವುದರಿಂದ ದೀವಳಿಗೆಯಾಗಿಯೂ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಮನದ ಮೌಢ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸುವ ದೀಪದ ಬೆಳಕು. ಜೀವನದ ಜಡತ್ವವನ್ನು ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಿ ಜ್ಞಾನ ಉತ್ಸಾಹವನ್ನು ತರುತ್ತದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆ ಮನುಕುಲದ ಸುಖ-ಸಮೃದ್ಧಿ ಶಾಂತಿಗಾಗಿ ದೇವರನ್ನು ತನ್ಮಯತೆಯಿಂದ ಪೂಜಿಸುವ ದೀಪಾರಾಧನೆಯ ಹಬ್ಬವೇ ದೀಪಾವಳಿಯಾಗಿದೆ.


               ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ದೀಪಾವಳಿ ದೊಡ್ಡ ಹಬ್ಬ. ಈ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ತವರುಮನೆಗೆ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಬರುವ ವಾಡಿಕೆಯಿದೆ. ಅಣ್ಣ-ತಮ್ಮಂದಿರು ಅಕ್ಕ-ತಂಗಿಯರನ್ನು ತವರಿಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಬರುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ. ದೀಪಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಪೂಜೆಯು ನಡೆಯುವುದರಿಂದ ಜನಪದರು  ‘ಹೊನ್ನ ದೀವಳಿಗಿ’ ಎಂದಿದ್ದಾರೆ. ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳು ಯಾವ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಮರೆತರೂ ದೀಪಾವಳಿಗೆ ಮರೆಯದೇ ತವರೂರ ಹಾದಿ ಹಿಡಿಯುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ದೀಪಾವಳಿ ಆಚರಿಸಲು ಹೆಣ್ಣಿಗೆ ತವರುಮನೆ ಬೇಕು ಎಂದು ಜನಪದರು ನುಡಿದಿದ್ದಾರೆ.

               ಅಶ್ವೀನಿ ಮಾಸದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ದೀಪಾವಳಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಹಿಂಗಾರಿ ಮಳೆಯು ಆರಂಭಗೊಂಡು ಬಿತ್ತನೆ ಕಾರ್ಯ ಮುಗಿದಿರುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತಿದ ಬೀಜಗಳೆಲ್ಲ ಹಸಿರು ಸಾಲುಗಳಾಗಿ ಗರಿ ಬಿಡುತ್ತಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರೈತರ ಮೊಗದಲ್ಲಿ ಉತ್ಸಾಹದ ವಿಶ್ರಾಂತಿಗೆ ಈ ಹಬ್ಬ ಸಾಕ್ಷಿಯೆನಿಸುತ್ತದೆ. ದೀಪಾವಳಿಯ ಆಚರಣೆ ಹಲವು ಹಿನ್ನಲೆಗಳಿವೆ.

               ಪಾಂಡವರು ಅಜ್ಞಾತವಾಸ ಮುಗಿಸಿ, ವಿಜಯದಶಮಿ ಆಚರಿಸಿದ ನಂತರ ಭಾರತದ ಉತ್ತರದೆಡೆಗೆ ಸಂಚರಿಸಿ, ಹಸ್ತಿನಾವತಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಆಗ ಅಲ್ಲಿಯ ಜನರು ಸಡಗರದಿಂದ ಬರಮಾಡಿಕೊಂಡ ಸನ್ನಿವೇಶವನ್ನು ಜನಪದರು ಪ್ರತಿಪದೆಯ ದಿವಸ ಸಗಣೆಯಿಂದ ಪಾಂಡವರ ಮೂರ್ತಿ ಮಾಡಿ ಅವರನ್ನು ಬರಮಾಡಿಕೊಂಡು ಪೂಜಿಸುವರು. ಸುಣ್ಣ ಹಾಗೂ ಕೆಮ್ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಪಾಂಡವರ ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನು ಮೂಡಿಸಿ, ಮನೆ, ಹಟ್ಟಿ, ತಿಪ್ಪೆ ಮುಂತಾದೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಂಡವರನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸುವರು.

ಹಟ್ಟಿಯ ಹಬ್ಬವಾಗಿ ದೀಪಾವಳಿ

               ಹಟ್ಟಿಯೆಂದರೆ ದನದ ಕೊಟ್ಟಿಗೆ ಎಂದರ್ಥ. ದೀಪಾವಳಿಗೆ ಜನಪದರು ಹಟ್ಟಿಯ ಹಬ್ಬ ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಹಟ್ಟಿ ಲಕ್ಕಮ್ಮ, ಹಟ್ಟಿ ಲಕ್ಕವ್ವ ಪೂಜೆಯಿಂದ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಸಗಣಿಯಿಂದ ದನದ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಹುಚ್ಚೆಳ್ಳ ಹೂ, ಚೆಂಡು ಹೂಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿ ಪೂಜಿಸುವ ಸಗಣಿಯ ಮೂರ್ತಿಯೇ ಹಟ್ಟಿ ಲಕ್ಕವ್ವ ಅಥವಾ ಹಟ್ಟಿ ಅವ್ವ. ಹಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟು ರೈತರಿಂದ ಪೂಜೆಗೊಳಪಡುವ ಹಟ್ಟಿ ಅವ್ವ ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಅಲ್ಲ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಲಕ್ಷ್ಮೀಯ ಸ್ವರೂಪ.

ಉತ್ತರಾಣಿ ಕಡ್ಡಿಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿ, ಚೆಂಡು, ಹೊನ್ನರಿಕೆ, ಹುಚ್ಚೆಳ್ಳ ಹೂಗಳನ್ನು ಏರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಹಾಲು, ತುಪ್ಪ, ಮೊಸರನ್ನು ಉಣಿಸಿ, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನೈವಿದ್ಯವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶ್ರಮ ಜೀವಿಗಳಾದ ಜನಪದರು ದನಕರುಗಳ ಮೈದೊಳೆದು ಅವುಗಳನ್ನು ಸಿಂಗರಿಸಿ ಮೆರವಣಿಗೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಜೋಡೆತ್ತುಗಳಿಗೆ ಚಕ್ಕುಲಿ, ಕೊರಳಿಗೆ ಹುರಿಯಕ್ಕಿ ಹೋಳಿಗೆ ಮಾಲೆಯನ್ನು ಹಾಕಿ ಬಸವನಿಗೆ ಕೃತಜ್ಞತಾ ಭಾವದಿಂದ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಎತ್ತುಗಳು ಜನಪದರ ಜೀವಾಳ. ಇನ್ನೂ ಹಾಲು-ಹೈನುಣಿಸುವ ದನಕರುಗಳು ಜೀವದೊಲುಮೆ. ಇದಲ್ಲದೇ ಚಕ್ಕಡಿ, ಬಂಡಿ, ರಂಟೆ, ಕುಂಟೆಗಳನ್ನು ಶುಚಿಯಾಗಿ ತೊಳೆದು ಅವುಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ.


ಪವಿತ್ರವದು ಸಗಣಿ

               ಎತ್ತುಗಳ ಸಗಣಿಯೆಂದರೆ ಸಾಕು ನವಪೀಳಿಗೆ ಮೂಗು ಮುಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ತ್ಯಾಜ್ಯವೆಂಬ ಭಾವನೆ ಅವರಲ್ಲಿ ಆದರೆ ಕವಿನೊಬ್ಬ ನುಡಿದಂತೆ ‘ಇಟ್ಟರೆ ಸಗಣಿಯಾದೆ, ತಟ್ಟಿದರೆ ಕುರುಳಾದೆ. ಹೊಲಕೆ ಗೊಬ್ಬರವಾದೆ, ಸುಟ್ಟರೆ ನೊಸಲಿಗೆ ವಿಭೂತಿಯಾದೆ’ ಹೀಗೆಯೇ ರೈತರಿಗೆ ಸಗಣಿ ಬಹೂಪಯೋಗಿ. ಮನೆ ಹಾಗೂ ಮನೆಯ ಅಂಗಳ, ಬುಟ್ಟಿ ಹಾಗೂ ಮರ,  ಹೊಲದಲ್ಲಿ ಕಣಗಳ ಸಾರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಹಾಯಕಾರಿ. ಸಗಣಿ ಹಿತ್ತಲಲ್ಲಿನ ತಿಪ್ಪೆಯ  ಸೇರಿ ಗೊಬ್ಬರವಾಗಿ ಹೊಲದ ಫಸಲನ್ನು ಇಮ್ಮಡಿಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆಯೇ ಹತ್ತು ಹಲವಾರು ಪ್ರಯೋಜನಕ್ಕೆ ಬರುವ ಸಗಣಿ ಜನಪದರಿಗೆ ಪೂಜ್ಯನೀಯ. ಅಂತಹ ಸಗಣಿಯ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಕೆಳಗೆ ನೀಡಿರುವ ಜನಪದರ ನುಡಿಯಿಂದಲೇ ಗಮನಿಸಬಹುದು. “ಕಸವ ಹೊಡೆದ ಕೈ ಕಸ್ತೂರಿ ನಾತಾವು ಬಸವಣ್ಣ ನಿನ್ನ ಸೆಗಣೀಯ ಬಳೆದ ಕೈ ಎಸಳ ಯಾಲಕ್ಕಿ ಗೊನೆನಾತ” ದೀಪಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವ ಪಾಂಡವರನ್ನು ಹಟ್ಟಿ ಅವ್ವ ಅಂದರೆ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಯನ್ನು ಅಂದು ದನಕರುಗಳ ಸಗಣಿಯಿಂದಲೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆಯೇ ನರಕ ಚತುರ್ದಶಿ, ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಪೂಜೆ, ಬಲಿಪಾಡ್ಯಮಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಜನಪದರ ಗಟ್ಟಿನೆಲೆಯುಳ್ಳ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.


ನರಕ ಚತುರ್ದಶಿ ಆಚರಣೆ

               ನರಕ ಚತುರ್ದಶಿಯಂದು ಹಬ್ಬದ ಆರಂಭ. ನರಕಾಸುರ ಎಂಬ ರಕ್ಕಸನನ್ನು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಸಂಹರಿಸಿದ ದಿನವೇ ನರಕ ಚತುರ್ದಶಿ. ಭೂತಳದ ಜನರಿಗೆ ಕಂಟಕವಾಗಿದ್ದ ಮಹಾಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ನರಕಾಸುರ, ಭೂಮಿಯ ಎಲ್ಲ ರಾಜರುಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ ನಂತರ ಅವರ ಹದಿನಾರು ಸಾವಿರ ಹೆಂಡಂದಿರನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿದಿದ್ದನಂತೆ. ಆಗ ಸತ್ಯಭಾಮೆಯೊಡನೆ ತೆರಳಿದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಆತನೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡಿ, ಸತ್ಯಭಾಮೆಯಿಂದಲೇ ನರಕಾಸುರನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಿಸಿದನಂತೆ. ಅಸುರನ ಅಂಧಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದ ಜನತೆಗೆ ಹೊಸಜೀವನದ ಬೆಳಕನ್ನು ತೋರಿದ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ನರಕ ಚತುರ್ದಶಿಯ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳಕು ತುಂಬಿರುತ್ತದೆ. ಮುಂದೆ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ನರಕಾಸುರನ ತಾಯಿಯ ಕೋರಿಕೆಗಾಗಿ ನರಕಾಸುರನ ಅಂತ್ಯದ ದಿನವನ್ನೇ ಪರ್ವ ದಿನವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದನೆಂಬ ಪೌರಾಣಿಕ ಹಿನ್ನಲೆಯಿದೆ.

ಇದು ಅಮವಾಸ್ಯೆಗೂ ಮುನ್ನ ದಿನವಾಗಿದ್ದು, ನರಕ ಚತುರ್ದಶಿಯಂದೇ ಜನಪದರು ನೀರು ತುಂಬುವ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ದೊಡ್ಡ ಹರವಿಗಳಲ್ಲಿ ನೀರು ಕಾಯಿಸಿ, ಅದಕ್ಕೆ ಮಾನಿಂಗನ  ಬಳ್ಳಿಯಿಂದ, ಸುಣ್ಣ ಹಾಗೂ ಕೆಮ್ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಮನೆಮಂದಿಯೆಲ್ಲ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ, ಹಿರಿಯರನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವೊಂದು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಹಿರಿಯರ ಹಬ್ಬವೆಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮೀಯ ಪೂಜೆ

               ಅಮವಾಸ್ಯೆಯ ದಿನವೇ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಪೂಜೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸುಖ-ಸಮೃದ್ಧಿಯ ಬದುಕಿಗಾಗಿ ತವರಿಗೆ ಬಂದ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಪೂಜೆ ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಹಬ್ಬ ಬಂದಿತು ಒಳ್ಳೇ ದೀವಳಿಗೆ, ‘ನಾಚುತ ನಲಿಯುತ ಹೆಣ್ಗಳು ಬಂದರು ತಮ್ಮ ತವರು ಮನೆಗೆ’ ಹೊಸ ಉತ್ಸಾಹದೊಂದಿಗೆ ಜನಪದರು ಹಬ್ಬ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.

               ರೈತರು ಕೃಷಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಸಲಕರಣೆಗಳು, ಎತ್ತುಗಳಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಹಗ್ಗ, ಬಾರಕೋಲು, ಕೊಡಗೆಸು ಕೊಂಡರೆ, ವ್ಯಾಪಾರಸ್ಥರು ಹಳೆಲೆಕ್ಕ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ ಹೊಸ ಖಾತೆ  ಕಿರ್ದಿಪುಸ್ತಕ ಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಮನೆಮಂದಿಯೆಲ್ಲ ಸೇರಿಕೊಂಡು ಹೊಸಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿಕೊಂಡು ಸಂಬAಧಗಳನ್ನು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲದೇ ನೆಂಟರಿಗೆ ಬಂಧುಬಳಗಕ್ಕೆ ಕೆಲಸದ ಆಳುಗಳಿಗೆ ಬಂಗಾರ, ಬಟ್ಟೆಬರೆಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಉಡುಗೊರೆಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಲಕ್ಷ್ಮೀ-ಸರಸ್ವತಿ-ಗಣಪತಿ ಅಲಂಕಾರ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಐದು ಬಗೆಯ ಸಿಹಿತಿಂಡಿಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ನೈವಿಧ್ಯ ಹಿಡಿಯುತ್ತಾರೆ. ಮಾರನೆಯ ದಿನವೂ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಪೂಜೆ ಕೈಗೊಂಡು, ಚುರುಮುರಿ ಹಂಚಿ, ಬಗೆಬಗೆಯ ಪಟಾಕಿಗಳನ್ನು ಹೊಡೆದು ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ  ನಲಿಯುತ್ತಾರೆ.

ಬಲಿ ಪಾಡ್ಯಮಿಯ ಆಚರಣೆ

               ಹಬ್ಬದ ಎರಡನೆಯ ದಿನ ಬಲಿಪಾಡ್ಯಮಿ. ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದ ಮೊದಲ ಅಮವಾಸ್ಯೆಯ ಮಾರನೆಯ ದಿನವೇ ಬಲಿಪ್ರತಿಪದೆ. ಹಿರಣ್ಯಕಶ್ಯಪುವಿನ ಮರಿಮೊಮ್ಮಗನಾದ ಬಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯನ್ನು ವಿಷ್ಣುದೇವನು ವಾಮನಾವತಾರವನ್ನು ತಾಳಿ ಸಂಹರಿಸಿದಂತೆ. ಬಲಿಯನ್ನು ಪಾತಾಳಕ್ಕೆ ತುಳಿದ ದಿನವೇ ಬಲಿಪಾಡ್ಯಮಿಯಾಗಿದೆ. ಅಂದಿನಿಂದ ಜನಪದರಲ್ಲಿ ಬಲಿಪಾಡ್ಯಮಿ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಪುರಾಣದ ಪ್ರಕಾರ ಶ್ರೀರಾಮನ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ, ವಿಕ್ರಮರಾಜನ ಪಟ್ಟದ ದಿನ ಹಾಗೂ ಪಾಂಡವರು ಗೋವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಪುರ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದ ದಿನವೂ ಕೂಡ ಇದೇ. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಅಂದು ಸಗಣಿಯಿಂದ ಪಾಂಡವರನ್ನು ಮಾಡಿ ನಮ್ಮ ಜನಪದರು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ದಾನ-ಧರ್ಮದಿಂದ ಬದುಕುವ, ಸತ್ಯವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಆಚರಣೆಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಕತ್ತಲೆ ಮುಸುಕುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ದೀಪಗಳ ಸಾಲು ತಲೆ ಎತ್ತುತ್ತವೆ. ಪಾಡ್ಯದ ನಂತರ ದಿನವನ್ನು ಜನಪದ ‘ಕರಿ’ಯನ್ನಾಗಿ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.

               ಬಂಧು-ಬಳಗವೆಲ್ಲ ಕೂಡಿಕೊಂಡು ಮಾನವೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಬಿಗಿಗೊಳಿಸುವ, ಮಾನವೀಯ ಅನುಕಂಪಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಪ್ರೀತಿ, ವಾತ್ಸಲ್ಯ, ಮಮತೆಯ ಧ್ಯೋತಕವಾಗಿರುವ ಪರ್ವದಿನವೇ ದೀಪಾವಳಿ. ಮದುವೆಯು ನಿಶ್ಚಯವಾದ ಮೇಲೆ ಭಾವಿ ಅಳಿಯನನ್ನು ಮದುವೆಯಾದ ನವದಂಪತಿಗಳನ್ನು ಮನೆಗೆ ಕರೆಯಿಸಿ, ಮಗಳು-ಅಳಿಯನನ್ನು ಸತ್ಕರಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ಜನಪದರಲ್ಲಿದೆ. ತವರಿಗೆ ಬಂದ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳು ದೀಪಗಳ ಬೆಳಗುತ ತವರನ್ನು ಹರಸುವ ಪರಿ ಇಂತಿದೆ.                


               ಆದ್ದರಿಂದ ದೀಪಗಳ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ವಿದ್ಯುದ್ದೀಪಗಳ ಪಡೆದಿವೆ. ಆಚರಣೆಗಿಂತ ಮೋಜು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಬದುಕಿನ ಕಷ್ಟದಲ್ಲೂ ಬೆಳಕು ಪಡೆಯುವ ಉತ್ಸಾಹವಿರುವ ದೀಪಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಇಂದು ಪಟಾಕಿಗಳಷ್ಟೇ ಅಬ್ಬರ. ಪಟಾಕಿ ಹಾರಿಸುವ ಬರದಲ್ಲಿ ಬಾಳಬೆಳಕನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳದಿರಿ. ‘ದೀಪವು ನಿನ್ನದೆ ಗಾಳಿಯೂ ನಿನ್ನದೆ ಆರದಿರಲಿ ಬೆಳಕು’ ಎಂಬ ಕವಿ ನುಡಿಯಂತೆ ಎಲ್ಲವೂ ನಮ್ಮೊಳಗೆ ಇದೆ. ಅಬ್ಬರದ ಆಚರಣೆ ಮಿತಿಯಲಿ ಸರಳ ಸುಂದರ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾದ ಜನಪದರ ವಿಚಾರಗಳು ಆಚರಣೆಗೆ ಬರಲಿ, ಹೊನ್ನ ದೀವಳಿಗೆ ನಿಮ್ಮ ಬದುಕಲ್ಲಿ ಹೊನ್ನ ಸುರಿಮಳೆ ಹರಿಸಲಿ ಎಂದು ಆಶಿಸೋಣ.

 

-        ಡಾ. ಶಿವಾನಂದ ಬ. ಟವಳಿ

ಸಹಾಯಕ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು,

ಭಾಷಾ ವಿಭಾಗ, ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ,

ಬೆಂಗಳೂರು-೨೯



Friday, October 30, 2026

ಜನಪದರ ‘ಮಾನಮಿ’

 

ಜನಪದರ ‘ಮಾನಮಿ’

ಮಹಾನವಮಿ ಹಾಗೂ ವಿಜಯದಶಮಿ ಹಬ್ಬವು ಕನ್ನಡ ನಾಡಿನೆಲ್ಲೆಡೆ ‘ದಸರಾ ಹಾಗೂ ಬನ್ನಿ ಹಬ್ಬ’ ಎಂದು ಆಚರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಭಾರತೀಯ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸಿದಾಗ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಮಹಾನವಮಿ ಹಾಗೂ ವಿಜಯದಶಮಿ ಹಬ್ಬದ ಕುರಿತಂತೆ ವಿಶೇಷ ಆಚರಣೆಗಳಿವೆ. ವಿಭಿನ್ನ ನಡೆ-ನುಡಿಗಳಿವೆ. ಭಾರತ ಅನೇಕ ಧರ್ಮಗಳ ನೆಲೆವೀಡು. ವಿವಿಧತೆ ಇದೆ ಆದರೂ ಐಕ್ಯತೆಗೆ ಕೊರತೆಯಿಲ್ಲ. ಧರ್ಮಗಳು ಎಷ್ಟಷ್ಟೆ ಟೊಂಗೆ ಟಿಸಿಲುಗಳನ್ನೊಡೆದು ಜಾತಿಮತಗಳಲ್ಲಿ ಹಂಚಿಹೋಗಿದ್ದರೂ ಜನಪದರ ಜನಪರ ಧರ್ಮದ ವಿಶಾಲ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಬದಲಾಗಿಲ್ಲ. ಅಂತಹ ಪರಂಪರೆಯ ಜನಪದರು ನಿರೀಶ್ವರವಾದಿಗಳಲ್ಲ. ದೈವದ ಇರುವಿಕೆಯನ್ನು ನಂಬಿದವರು. ಬನ್ನಿ ಮುಡಿಯುವ ದಸರಾ ಹಬ್ಬ ಅಥವಾ ಜನಪದರ ‘ಮಾನಮಿ’ ಸಡಗರದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡ ತನ್ನವರ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಜನಪದ ಗರತಿಯು ಹೀಗೆ ಹಾಡಿದ್ದಾಳೆ.

ಕಣ್ಣು ಮೂಗಿಲೆ ನನ್ನ ಹೆಣ್ಣು ಮಗಳು ಚೆಲುವಿ

ಬಣ್ಣಕ ನನ್ನ ಸೊಸಿ ಚೆಲುವಿ | ದಸರೇಕ

ಬನ್ನಿ ಮುಡಿವಾಗ ಮಗ ಚೆಲುವ |

ರೈತರಿಗೆ ಉತ್ಸಾಹವನ್ನು ತಂದೊಡ್ಡುವ, ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಗೆ ನವಚೇತನ ತಂದುಕೊಡುವ, ಅರಸರಿಗೆ ವಿಜಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿರುವ ಹಬ್ಬವೇ ಮಹಾನವಮಿ ಹಾಗೂ ವಿಜಯದಶಮಿ. ಬಡವನಿಂದ ಬಲ್ಲಿದನವರೆಗೆ, ಗುಡಿಸಲಿನಿಂದ ಅರಮನೆವರೆಗೂ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಕೂಡಿ ಆಚರಿಸುವ ಹಬ್ಬ. ಇದು ನಾಡಿನ ಜನರಿಗೆ ದಸರಾ ಹಾಗೂ ಬನ್ನಿ ಹಬ್ಬವೆಂದೆ ಚಿರಪರಿಚಿತ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಂಧು-ಬಾAಧವರೆಲ್ಲ ಸೇರಿ ಸಂಭ್ರಮಪಡುತ್ತಾರೆ.

ದಸರೇಕ ತವರೀಗೆ, ಕುಸಲದಿ ನಾಹೋದೆ

ಸೊಸಿ ನೋಡಿ ಕೊಟ್ಟೆ ಹಿಡಿ ಬನ್ನಿ | ಅಣ್ಣಯ್ಯ

ಖುಸಿಲಿಂದ ಬೊಟ್ಟ ಸೊಸಿಗಿಟ್ಟೆ |



ನವರಾತ್ರಿಯ ಆಚರಣೆ

    ಜನಪದ ಆಚÀರಣೆಗಳು ಬಹುತೇಕ ದೈವೀ ಆರಾಧನೆಯ ಹಿನ್ನಲೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದುಬಂದವು. ಕೆಲವು ಪೂರ್ಣ ಮನರಂಜನೆಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿದ್ದರೆ, ಮತ್ತೆ ಕೆಲವು ಪೂರ್ಣ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಾಗಿವೆ. ಅಶ್ವೀಜ ಮಾಸದ ಶುದ್ಧಪಾಡ್ಯಮಿವರೆಗಿನ ಹತ್ತು ದಿನಗಳು ಬಹುಶುಭದಿನಗಳು. ಮೊದಲಿನ ಒಂಭತ್ತು ದಿನಗಳನ್ನೆ ನವರಾತ್ರಿ ಎಂದು ಕರೆಯುವರು. ಈ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಿö್ಮÃ, ಸರಸ್ವತಿ, ಕಾಳಿ, ದುರ್ಗೆಯರನ್ನು ಉಪಾಸನೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗುಡಿ-ಗುಂಡಾರಗಳಲ್ಲಿ ದೇವಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ, ಪುರಾಣಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತವೆ. ಮಳೆ, ಬೆಳೆ, ಧನ, ಧಾನ್ಯ, ಸಂಪತ್ತು, ಯಶಸ್ಸು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗಲು ದೇವಿಯನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆರಾಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜನಪದರು ಜ್ಞಾನ, ಐಶ್ವರ್ಯ, ಸಾಹಸ, ಸಂಪತ್ತನ್ನೂ ಅಪೇಕ್ಷಿಸಿ ಶಕ್ತಿದೇವತೆಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ.

ಮಹಾನವಮಿಯ ಆಚರಣೆ

      ‘ನವಮಿ’ ಎಂದರೆ ಒಂಭತ್ತನೇ ದಿನ. ಈ ದಿನದಂದು ದೇವಿಗೆ ಮಹಾಪೂಜೆಯನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಘಟ್ಟ ಹಾಕುವ ಪದ್ಧತಿಯೂ ಜನಪದರಲ್ಲಿ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಅದು ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವುದು. ಮಹಾನವಮಿಯ ದಿನದಂದೇ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಡಿಯಿಂದ ಬನ್ನಿ ಮರಕ್ಕೆ ತೆರಳಿ ಭಕ್ತಿ ಭಾವವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಹಾಭಾರತದ ಶಮೀವೃಕ್ಷವೇ ಈ ಬನ್ನಿಮರ. ಬನ್ನಿ ಮರದೆಲೆಗಳನ್ನು ‘ಬಂಗಾರ’ವೆAದು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಜೀವನ ವಿಧಾನವೆಂಬ ನೀತಿ ನಿಯತ್ತಿನ ಬೇಲಿಯನ್ನು ತಮಗೆ ತಾವೇ ವಿಧಿಸಿಕೊಂಡು, ಧರ್ಮಾಧಾರಿತ ಸಮುದಾಯ ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡವರು. ಹಳ್ಳಿಗರು ಯಾರಿಗೂ ಅಂಜದ ದೇವರಿಗೆ ಅಂಜುತ್ತಿದ್ದರು. ಧರ್ಮವಂತರಾಗಿ ಬಾಳುತ್ತಿದ್ದರು. ದೈವಕ್ಕೆ ತಲೆಬಾಗಿ ಬದುಕಿದರು. ಇಂತಹ ನಾಡಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಪ್ರತಿಕವಾಗಿ ಇಂದಿಗೂ ಜನಪದ ಗೀತೆಗಳು ಸಾಕ್ಷಿಗಳೆನಿಸಿವೆ.


ಬಂಜಿ ಬಾಗಿಲದಾಗ ಬಂಗಾರದೊಳಕಲ್ಲ

ಬAದು ಕುಟ್ಟಾಕ ಸೊಸಿಯಿಲ್ಲ | ಮಹಾನವಮಿ

ಬನ್ನಿ ಮುಡಿಯಾಕ ಮಗನಿಲ್ಲ |

ವಿಜಯದಶಮಿಯ ಆಚರಣೆ

      ಬನ್ನಿ ಮುಡಿಯುವ ದಿನವೇ ವಿಜಯದಶಮಿ. ವಿಜಯೋತ್ಸವ ಆಚರಿಸುವ ದಿನ. ಅಜ್ಞಾತವಾಸಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದ ಪಾಂಡವರಿಗೆ ಶಮೀವೃಕ್ಷದಿಂದ ಶಸ್ತಾçಸ್ತç ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ವಿಜಯೋತ್ಸವ ಆಚರಣೆ ಮಾಡಿದ್ದು ಇದೇ ದಿನ. ಶ್ರೀರಾಮನು ಲಂಕೆಯ ರಾವಣನನ್ನು ದುರ್ಧಿಸಿದ್ದು ಇದೇ ದಿನ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲೆಡೆ ವಿಜಯದಶಮಿಯಂದು ರಾವಣದಹನ ಎಂಬ ವಿಶಿಷ್ಠ ಆಚರಣೆ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಜನರು ಆಚರಿಸುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಆಚರಣೆಯ ಹಿನ್ನಲೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಯಾವುದಾದರೊಂದು ಸಮಾಜಸುಧಾರಣೆಯ ಅಂಶವಿದ್ದೇ ಇರುತ್ತದೆ. ನಿತ್ಯ ದೇವರನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತ ಬಂದ ಜನಪದÀರು. ಹಬ್ಬ-ಹರಿದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಜಾತ್ರೆ-ಉತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ಮನದುಂಬಿ ಆರಾದಿಸುತ್ತ ಮೈಮರೆವರು. ಪಾಂಡವರ ಕಷ್ಟದ ದಿನಗಳ ಕುರಿತು ಜನಪದರ ಒಡಲನುಡಿಗಳನ್ನು ಈ ಕೆಳಕಂಡAತೆ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಸಿದ್ದಾರೆ.

                        ಕಲ್ಲು ಕಡುಬ ಮಾಡಿ, ಮುಳ್ಳ ಸ್ಯಾಂವಿಗೆ ಮಾಡಿ

        ಬನ್ನಿ ಎಲಿಯಾಗ ಎಡೆಮಾಡಿ | ಪಾಂಡವರು

        ಬAದು ಹೋಗ್ಯಾರೊ ವನವಾಸೊ |

      ಇದೇ ವಿಜಯದಶಮಿಯಂದೇ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಉದಯವಾಯಿತೆಂದು ಜನಪದರ ತಿಳುವಳಿಕೆ. ಹಂಪೆಯ ಸಮೀಪ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ‘ವಿಜಯನಗರ’ವೆಂದು ಅವರು ಕರೆದಿರಬಹುದು. ಅದಕ್ಕೆ ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸರು ಬಹುವಿಜೃಂಭಣೆಯಿAದ ವಿಜಯದಶಮಿ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರಿಗೆ ಕೇವಲ ಹಬ್ಬವಾಗಿರದೆ ನಾಡಹಬ್ಬವಾಗಿತ್ತು. ಅಂದು ನಾಡದೇವಿಯ ತೇರನ್ನು ಎಳೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಹಳ್ಳಿಗಳ ಮೋಜು ಮಜಲುಗಳೇ ಅಲ್ಲಿ ಅನಾವರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದವು.

                ಬನ್ನಿಯ ಗಿಡಹುಟ್ಟಿ, ಹೊನ್ನೀನ ಮಳೆಗರೆದು

               ಚೆನ್ನಪಟ್ಟಣಕೆ ಹೊಳೆ ಹರಿದು | ಹಂಪ್ಯಾಗ

               ಬಿನ್ನಾಣ ವೀರ ಗುಟ್ಟಾಗಿ |

      ಮುಂದೆ ಮೈಸೂರು ಅರಸರು ನಾಡಹಬ್ಬವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿಕೊAಡು ಬಂದರು. ಅಲ್ಲದೇ ಮೈಸೂರಿನ ದಸರಾ ಇಂದಿಗೂ ಜಗತ್ತಿನ ತುಂಬೆಲ್ಲ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಜಂಬೂಸವಾರಿ ಇಡೀ ಜಗತ್ತೇ ಭಾರತದೆಡೆಗೆ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುವಂತೆ ಆಕರ್ಷಣೀಯವೆನಿಸಿದೆ.

ಖಂಡೇ ಪೂಜೆ

      ಮನೆಯಲ್ಲಿನ ಯಂತ್ರ, ವಾಹನ, ಪುಸ್ತಕ, ಲೇಖನಿಗಳನ್ನು, ರೈತನು ತನ್ನ ಉಳುಮೆ ಮಾಡುವ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಾರಿ ತನ್ನ ಸರಕು-ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು, ಶುಚಿಯಾಗಿ ತೊಳೆದು ಭಕ್ತಿ-ಭಾವದಿಂದ ಪೂಜಿಸುವ ಪೂಜೆಗೆ ಖಂಡೇಪೂಜೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಿಂದೆ ಅರಸರು ಯುದ್ಧದ ತಯಾರಿಗೋಸ್ಕರ ತಮ್ಮಲ್ಲಿನ ಆಯುಧಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಸರಿಪಡಿಸಿ, ಸಿದ್ಧವಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡು ಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅದನ್ನೇ ಆಯುಧ ಪೂಜಾ ಎಂದು ಕರೆಯುವರುÀ. ಆಯುಧ ಪೂಜೆಯೇ ಖಂಡೇಪೂಜೆ. ಹೊಸ ಯಂತ್ರ, ಗೃಹಪ್ರವೇಶ, ಹೊಸ್ತಿಲ ಪೂಜೆ, ಪಾಯ ಹಾಕುವುದು ವಾಹನ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಶುಭದಿನ.



ದೈವ ಸ್ವರೂಪಿ ಶಮೀವೃಕ್ಷ

                            ಬನ್ನಿಯ ಮರದವ್ವ ಬಾಣಾ ಇಟ್ಯವಿ ತಾಯಿ|

              ಯಾರು ಬಂದರು ಕೊಡಬಾರದ| ತಾಯವ್ವ

              ಅರ್ಜುನ ಬಂದರ ಕೊಡಬೇಕ|

      ಶಮೀ ವೃಕ್ಷವೆಂದರೆ ಬನ್ನಿಯ ಮರ. ದಸರೆಯ ಹತ್ತು ದಿನಗಳೂ ನಾರಿಯರಿಂದ ಪೂಜೆಗೊಳಪಡುವ ಬನ್ನಿಮರ. ನಾಡ ಜನರಿಗೆ ಶುಭದ ಸಂಕೇತ. ಹತ್ತು ದಿನವೂ ಸರ‍್ಯೋದಯದ ಮುನ್ನ ನಾರಿಯರು ಬನ್ನಿಗಿಡವನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸಿ ತಮಗಿಷ್ಟವಾದ ವರವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಜನಪದರಿಗೆ ಬನ್ನಿಮರ ದೈವಸ್ವರೂಪ. ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಆದಿಶಕ್ತಿಯ ಅವತಾರ. ಪ್ರತಿ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿಯ ಬನ್ನಿಮರವನ್ನು ಶ್ರದ್ಧೆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನೆಡವುದರೊಂದಿಗೆ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ವಿಜಯದಶಮಿ ದಿನದಂದು ವಿಶೇಷವಾದ ಪೂಜೆಮಾಡಿ, ಮನೆಗೆ ಬನ್ನಿ ಮರದೆಲೆಗಳನ್ನು ತರುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನೆ ಬನ್ನಿ ಮುಡಿಯುವುದು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬನ್ನಿ ಮರದೆಲೆಗಳು ಬರೀ ಎಲೆಗಳಲ್ಲ ಅವು ಬಂಗಾರದೆಲೆಗಳು. ಅಂದು ಬನ್ನಿ ಜನಪದರಲ್ಲಿ ಹೊನ್ನಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

           ಬನ್ನೀಯ ಮುಡಿಯಾಕ, ಸಣ್ಣ ಸೊಸಿಮನಿಯಾಗ

                    ಕನ್ನುö್ಯಳ್ಳ ಮಗ ಮಂದ್ಯಾಗ | ಮುಡಿದಾರ

                    ಹೊನ್ನ ತುಂಬ್ಯಾರ ಉಡಿಯಾಗ |



ಚಿಕ್ಕವರಿಂದ ದೊಡ್ಡವರವರೆಗೆ ಬಹುಸಡಗರ, ಸಂಭ್ರಮದಿAದ ಆಚರಿಸಲ್ಪಡುವ ಹಬ್ಬ ವಿಜಯದಶಮಿ. ಪೌರಾಣಿಕವಾಗಿ, ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಎನೇ ಹಿನ್ನಲೆಯಿದ್ದರೂ ನಾಡಿನಾದ್ಯಂತ ಅದ್ಧೂರಿ ಆಚರಣೆ. ಅಬ್ಬರದ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿ ಉತ್ಸವ, ಊರ ಮುಂದಿನ ಬನ್ನಿ ಮರದ ಪೂಜೆಯು ನೆರವೇರುತ್ತದೆ. ಬನ್ನಿ ಮುಡಿದು ಮನೆಗೆ ಮರಳುವ ಗಂಡಸರಿಗೆ ಆರತಿಯನ್ನು ಬೆಳಗುತ್ತಾರೆ. ಇವು ನಾಡಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬದ ದಿನದಂದು ಕಂಡುಬರುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ದೃಶ್ಯಗಳಾಗಿವೆ.

                        ಬನ್ನಿ ಮುಡಿಯೋಣ ಹ್ಯಾಂವ ಮರೆಯೋಣ

                        ಬನ್ನಿ ಜೀವಾತ್ಮದಂತೆ ನಾವು | ನೀವು

                        ಬನ್ನಿ ಬಂಗಾರದ್ಹAಗ ಇರೋಣ |

ಅಂದು ಸಂಜೆಯಾದೊಡೆ ದೇವರಿಗೆ ಬನ್ನಿಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದ ಜನರು ಪ್ರತಿಯೊದು ಮನೆಮನೆಗೂ ತೆರಳಿ ‘ನಾವು-ನೀವು ಬನ್ನಿ ಬಂಗಾರದ್ಹAಗ ಇರೋಣ’ ಎಂದು ಬನ್ನಿ ಕೊಟ್ಟು ಹಾರೈಸುತ್ತಾರೆ. ಹಿರಿಯರಾದರೆ ಆಶೀರ್ವಾದ ಪಡೆಯುವುದು. ಕಿರಿಯರಾದರೆ ಶುಭ ಕೋರುವುದು ನಾಡಜನರ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಎಷ್ಟೋ ದಿನಗಳ ವೈಷಮ್ಯ, ಹಗೆತನ, ಸಿಟ್ಟುಗಳೆಲ್ಲವುಗಳಿಗೆ ಮೋಕ್ಷ ಸಿಗುವುದು ಇದೇ ದಿನದಂದು. ಅಂದು ಕಹಿದಿನಗಳನ್ನು ಮರೆತು ಪರಸ್ಪರ ಒಂದಾಗಿ ‘ಬಂಗಾರ’ (ಬನ್ನಿ) ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಆಧುನಿಕ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಬದುಕುತ್ತಿರುವ ನಮಗೆ ಹಿಂದಿನ ಆಚರಣೆಗಳೂ ಆಚಾರದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿವೆ. ಆಚರಣೆಗೆ ಬರುತ್ತಿಲ್ಲ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬಂದರೂ ನಿಷ್ಕಾಳಜಿ. ನಾವಿಂದು ಹಿರಿಯರ ಒತ್ತಾಯಕ್ಕೂ ಸಮುದಾಯದ ಹೆದರಿಕೆಗೂ ಆಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಆದರೆ ರೂಢಿ-ಸಂಪ್ರದಾಯ-ಆಚಾರಗಳನ್ನು ಆಚರಣೆಗೆ ತರುವಲ್ಲಿ ಎಡುವುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಮಧುರವಾದ ಬಾಂಧವ್ಯಗಳನ್ನು ಬೆಸೆವ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಇಂತಹ ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

 

ಡಾ. ಶಿವಾನಂದ ಬ. ಟವಳಿ

ಸಹಾಯಕ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು, ಭಾಷಾ ವಿಭಾಗ,

ಕ್ರೆöÊಸ್ಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಬೆಂಗಳೂರು-೨೯


 

 

 

                 

     

.

 

ಜನಪದರ ದೀಪಾವಳಿ

  ಜನಪದರ ದೀಪಾವಳಿ                ಜನಪದರು ಪ್ರಕೃತಿ ಆರಾಧಕರು . ಸೃಷ್ಠಿಯೊಳಗಿನ ಗಿಡಗಂಟೆ , ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡ , ಕಲ್ಲುಮಣ್ಣು ಸಕಲ ಚರಾಚರ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ...